Je voelt je hartslag terwijl je normaal niets zou merken. Je let op iedere ademteug. Een warm gevoel of kleine duizeling trekt meteen je aandacht.
Dat sterke opletten op mogelijke signalen van gevaar wordt vaak hypervigilantie genoemd.
Je aandacht staat voortdurend op scherp
Na een paniekaanval is het begrijpelijk dat je wilt voorkomen dat je opnieuw wordt overvallen.
Je controleert daarom vaker: Voelt mijn hart normaal? Adem ik goed? Ben ik duizelig?
Het probleem is dat je daardoor ook meer kleine veranderingen opmerkt. Niet omdat je lichaam per se gevaarlijker is geworden, maar omdat je aandacht er voortdurend naartoe gaat.
Opmerken en interpreteren zijn twee verschillende stappen
“Mijn hart klopt snel” is een waarneming.
“Dit betekent dat er iets mis is” is een uitleg.
Die uitleg kan heel overtuigend voelen. Toch is het nuttig om beide stappen uit elkaar te houden. Op de paniekcirkel lees je hoe interpretatie en angst elkaar kunnen versterken.
Controleren kan tijdelijk geruststellen
Je meet je hartslag, gaat zitten of vraagt iemand of je er normaal uitziet. Soms geeft dat even rust.
Maar wanneer je steeds vaker moet controleren, kan je vertrouwen juist afhankelijk worden van die controle.
Lees daarover verder bij veiligheidsgedrag.
Oefen met aandacht verbreden
Je hoeft lichamelijke signalen niet te negeren. Je kunt wel onderzoeken of je aandacht ook bij de taak of omgeving kan blijven.
Tijdens een gesprek kun je bijvoorbeeld bewust blijven luisteren in plaats van elke paar seconden te voelen hoe je hart klopt.
Dit is geen opdracht om medische klachten weg te redeneren. Nieuwe of duidelijk veranderde klachten laat je beoordelen.
Hypervigilantie is behandelbaar
Binnen cognitieve gedragstherapie kan aandacht worden besteed aan de betekenis die je aan lichamelijke sensaties geeft en aan gedrag dat de angst in stand houdt.
Lees meer over CGT bij paniekstoornis en interoceptieve exposure.